Translation of an Inscription in the Burmese Language at Bodh Gaya (1296)
၁၂၉၆ ခုနှစ် ပုဂံခေတ်နှောင်းကာလ ဗုဒ္ဓဂယာ မဟာဗောဓိစေတီတော်ကြီး ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာ မြန်မာကျောက်စာကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သော မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။
The Travels of Marco Polo in Mien and Bangala (1298)
ကူဗလိုင်ခန်၏ တပ်များနှင့် ပုဂံဘုရင် နရသီဟပတေ့တို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ငဆောင်ချမ်းတိုက်ပွဲ၊ ဆင်တပ်များအကြောင်းနှင့် ရွှေထီးငွေထီးဆောင်း ပုဂံစေတီပုထိုးများအကြောင်းကို အီတလီခရီးသည် မာကိုပိုလို၏ အမြင်ဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
Early Fifteenth Century Travels in the East - Nicolò de' Conti (c. 1430)
၁၅ ရာစု အင်းဝမြို့တော်နှင့် ပဲခူးပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သော ပထမဆုံး ဥရောပသား ကုန်သည် နီကိုလို ဒီ ကွန်တီ၏ မျက်မြင်တွေ့ကြုံချက်များ၊ ဆင်ဖမ်းပွဲများနှင့် ဒေသခံတို့၏ နေထိုင်မှုဓလေ့များ။
The Voyage Beyond the Three Seas - Afanasy Nikitin (c. 1470)
ရုရှားကုန်သည် အာဖာနာစီ နီကီတင် ၏ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ခရီးစဉ်အတွင်း ပဲခူးပြည်၏ ပတ္တမြားကျောက်မျက် ထွက်ရှိမှုနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကုန်သွယ်ရေး အခြေအနေများ။
Account of the Journey to Pegu - Hieronimo di Santo Stefano (1496)
ဂျီနိုအာကုန်သည် စတီဖာနို ပဲခူးဘုရင့်ထံ ပိုးထည်များ ရောင်းချခဲ့ရပုံ၊ ငွေကြေးရရှိရန် နှစ်နှစ်ခွဲကြာ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ရပုံနှင့် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေး အခက်အခဲများ။
The Itinerary of Ludovico di Varthema (1505)
ပဲခူးဘုရင့် ရွှေနန်းတော်၊ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ပတ္တမြားကျောက်မျက်များနှင့် ဆင်ဖြူတော်ကို ရွှေဖလားဖြင့် အစာကျွေးမွေးသော တော်ဝင်အခမ်းအနားများအကြောင်း မျက်မြင်ဖော်ပြချက်။
Extracts of Master Cesare Frederike his Eighteen Yeeres Indian Voyage (1569)
ဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး လက်ထက် ဟံသာဝတီနေပြည်တော်၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားမှု၊ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်သစ်၊ ဆင်ဖြူတော်လေးစီး၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ကုန်စည်ဒိုင်များအကြောင်း အပြည့်စုံဆုံး မှတ်တမ်း။
Voyage to Pegu - Gasparo Balbi (1583)
ဗင်းနစ်ကျောက်မျက်ကုန်သည် ဘာလ်ဘီ သည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး (Dagon) ကို ဥရောပသားတို့အနက် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ နန္ဒဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်ခစား၍ မြနှင့်ပတ္တမြားများ ရောင်းချခဲ့ရပုံကို ဖော်ပြထားသည်။
The Voyage of Ralph Fitch to Pegu and Ava (1586)
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခဲ့သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရဗ်ဖ် ဖစ်ခ် ၏ မှတ်တမ်း။ ရွှေတိဂုံစေတီတော်၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ (Talapoins)၊ ပဲခူးနန်းတော်ကြီးနှင့် မြန်မာ့ကုန်သွယ်ရေး အလားအလာများကို စနစ်တကျ ရေးသားခဲ့သည်။
Account of the Kingdome of Pegue - Henri de Feynes de Monsart (1608)
တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သော ပထမဆုံး ပြင်သစ်လူမျိုး ဟင်နရီ ဒီ ဖေန်း သည် ၁၆၀၈ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးနိုင်ငံတော်ကြီး စစ်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းပြီးနောက် အခြေအနေ၊ ယိုးဒယားနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား ဆက်ဆံရေး၊ ဆင်ဖြူတော် ကိုးကွယ်မှုနှင့် သစ်စေး/လောဗန် ကုန်သွယ်မှုများကို မျက်မြင်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
A New Account of the East Indies: Pegu and Siam - Alexander Hamilton (1718)
စကော့လူမျိုး သင်္ဘောကပ္ပတိန် ဟင်မီလ်တန် ၏ သန်လျင်ဆိပ်ကမ်း၊ ပဲခူးပြည်တွင်း ကုန်သွယ်ရေး၊ ကျွန်းသစ်ဖြင့် သမုဒ္ဒရာကူး သင်္ဘောတည်ဆောက်မှု၊ အခွန်စည်းကြပ်မှုနှင့် ၁၈ ရာစု မြန်မာ့လူမှုဓလေ့များအကြောင်း အသေးစိတ် မှတ်တမ်း။
Observations at Persaim and Journey to Ava (1755) - George Baker
၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ ကိုယ်စားလှယ် ကပ္ပတိန် ဂျော့ချ် ဘေကာ သည် မုဆိုးဖို (ရွှေဘို) အလောင်းဘုရားထံသို့ သံတမန်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့စဉ် ပုသိမ်မြို့ အခြေအနေ၊ ဟံသာဝတီ-မြန်မာ စစ်ပွဲနှင့် အင်းဝနန်းတော် မျက်မြင်အတွေ့အကြုံများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
Miscellaneous Letters on Burma (1755–1760) - Alexander Dalrymple
အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ နဂရစ်အခြေစိုက်စခန်း ကာလအတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ပေးစာဆယ်စောင်ကို အလက်ဇန္ဒား ဒါလရင်ပယ်က စုစည်းတင်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး ဟံသာဝတီ ဥပရာဇာနှင့် ဆက်ဆံရေး၊ စစ်ရေးတင်းမာမှုများကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း တွေ့မြင်ရသည်။
Notes on Bûraghmah (c. 1755) - Captain George Baker
ကပ္ပတိန် ဂျော့ချ် ဘေကာ၏ မှတ်စုတိုလေးခုဖြစ်ပြီး ဗမာနှင့် မွန်လူမျိုးတို့၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ ကွဲပြားမှု၊ ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့၊ ပဲခူးနန်းတော်နှင့် ဘုရင့်ဖောင်တော်တို့အကြောင်း လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ချက်များ ဖြစ်သည်။
Short Account of the Bûraghmah Country (c. 1755) - Captain George Baker
မုံရွာမှ နဂရစ်အထိ ဧရာဝတီမြစ်တစ်လျှောက် နယ်မြေဒေသများ၊ သဘာဝထွက်ကုန်များ၊ ကုန်သွယ်မှုလမ်းကြောင်းများနှင့် ဒေသခံလူထု နေထိုင်မှုအခြေအနေများကို ကပ္ပတိန် ဂျော့ချ် ဘေကာ က အကျဉ်းချုပ် ပထဝီမှတ်တမ်းအဖြစ် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
Proceedings of an Embassy to the King of Ava, Pegu, &c. in 1757 - Robert Lester
၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ ကိုယ်စားလှယ် အင်္ဆိုင်း ရော်ဘတ် လက်စတာသည် နဂရစ်ကျွန်းနှင့် ပုသိမ်တွင် ကုန်သွယ်ခွင့်စာချုပ် ရရှိရေးအတွက် အလောင်းဘုရားထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သော နေ့စဉ်မှတ်တမ်း ဖြစ်ပြီး ဘုရင့်စရိုက်နှင့် နန်းတွင်းဓလေ့များကို မျက်မြင်ရေးသားထားသည်။
Treaty between Alaung-hpaya and the East India Company (1757)
၁၇၅၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၈ ရက်တွင် အင်းဝနန်းတော်၌ အလောင်းမင်းတရားကြီး တံဆိပ်တော်ခတ်နှိပ်၍ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အပိုဒ်ကိုးပိုဒ်ပါ ချစ်ကြည်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် နဂရစ်ကျွန်း ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ သမိုင်းဝင် စာချုပ်ဖြစ်သည်။
Account of the Loss of Negrais (1759) - Captain Walter Alves
၁၇၅၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နဂရစ်ကျွန်း အင်္ဂလိပ်အခြေစိုက်စခန်း တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခံရမှုနှင့် ကုမ္ပဏီအမှုထမ်းများ သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းဆိုင်ရာ မျက်မြင်အခြေအနေကို ကက်ပတိန် ဝေါလ်တာ အဲလ်ဗက်စ် က ဘင်္ဂလားတွင် အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့သော သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည်။
Journal of an Embassy to the Court of Ava (1826–1827) - John Crawfurd
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်အပြီး ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်၏ သံတမန်အဖြစ် အင်းဝနေပြည်တော်သို့ သွားရောက်ခဲ့သော ဂျွန် ကရောဖတ်၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း အပြည့်အစုံ ဖြစ်သည်။ ဘကြီးတော်မင်းတရားကြီးနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း၊ နန်းတွင်းဓလေ့များ၊ ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခြင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် မြို့ရွာများ၊ ရေနံတွင်းများနှင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
